Weer zo’n mooi woord. Misschien ben ik daarom wel een beetje een anglofiel, aan de lopende band komen er bijzondere woorden bij. Unitasker. Klinkt toch beter dan ééntaker maar het is hetzelfde. Iets wat maar 1 taak kan doen.

Aan de ene kant zijn we met z’n allen helemaal gek van dingen waar je veel mee kunt. Het toppunt is zolangzamerhand de mobiele telefoon, of beter, de smartphone, of beter, de iPhone! Gadgets der gadgets. Met de ‘Apps’ kun je van je telefoon ook een kookwekker, gameboy, stappenteller, reisplanner, etc, etc, maken. Elke week komen er tientallen taken bij.

Aan de andere kant van het spectrum hebben we de unitasker. Een apparaat waar je echt maar 1 ding mee kan. Ik een vorig blog had ik het al over de elektrische-papieren-vliegtuig-werper. Maar zo hebben we ook de mascara warmer en de USB koelkast voor 1 blikje. Zie op deze website nog vele, vele voorbeelden. Interessant…..

Volgens mij doen dit soort zaken het vooral goed als cadeautje. Want wat geef je iemand die alles al heeft? Juist, een boekenbon! Of natuurlijk een gadget met zo’n specifieke functie dat de ontvanger het echt absoluut niet kan hebben. Een boterplakjessnijapparaat bijvoorbeeld. Handig voor op de ontbijttafel! En veel origineler natuurlijk dan zo’n boekenbon.

Of we kunnen elkaar natuurlijk andere cadeautjes gaan geven. Geen spullen maar gedachten! En dat kan hier. Merry Xmas!

Bovenstaande woorden kwam ik de afgelopen week tegen en zoals ik doe met de dingen die mij opvallen heb ik ze in mijn notitieboekje gekrabbeld. Op zich al twee interessante woorden maar ze stonden naast elkaar en ik begon verbanden te zien.

Junkdesign staat voor slecht ontworpen spullen. Zo goedkoop mogelijk gemaakt, snel kapot en dus ook snel weer afval. Daar worden we niet beter van. Hetzelfde geldt voor casinokapitalisme. Geld verdienen door te gokken met geld van anderen op de beursvloer. Hoge bonussen voor hoge risico’s, maar niet de verliezen als het fout gaat.

Het probleem bij Junkdesign en Casinokapitalisme is het ontwerp. Het is niet ontworpen om door te gaan maar slecht om kort van te profiteren. Het is niet duurzaam.

We zijn gewend om duurzaam te associëren met milieu maar het is natuurlijk veel breder. Wat duurzaam is duurt voort. Wat niet duurzaam is, is eindig. Je kunt niet oneindig olie uit de grond blijven halen, het is een keer op. De energie van de zon is zo goed als oneindig. Iedere dag brengt de zon meer energie naar de aarde dan we op de hele aarde in een jaar gebruiken. We kunnen spullen maken die niet of beperkt milieubelastend zijn.

Het kan allemaal maar we moeten eerst inzien waar het ontwerp verkeerd is. De financiële crisis heeft overduidelijk de ontwerpfouten in het financiële systeem blootgelegd. Ik heb goede hoop dat het Casinokapitalisme nu aangepakt gaat worden. Wat junkdesign aangaat ben ik minder optimistisch. De kranten staan bol met verhalen over economische groei (of eigenlijk het gebrek daaraan) maar ik hoor bijna niemand over de kwaliteit van de groei. Of überhaupt over de kwaliteit van de economische activiteit die we nastreven.

Wat hebben we aan veel van de spullen die we produceren? Naast het feit dat ze zijn ‘junkdesigned’ voor de schroothoop lijkt  er ook een ontwerpfout te zitten in hoe we ons geluk meten.  Alle productie komt op de hoop van economische groei. Het is de meetlat voor onze welvaart en geluk maar er zitten ook wapens, chemische stoffen en bewakingsdiensten in. Hoe meer hoe beter? Ik zou willen zeggen hoe beter hoe beter. Niet meer spullen en diensten maar betere spullen en diensten. Geen Junkdesign maar Duurzaam design. Geen Casinokapitalisme maar maatschappelijk kapitalisme. Geen BNP (Bruto Nationaal Product) maar BNG: Bruto Nationaal Geluk. 

Dit ding zag ik vandaag in een winkel in Amsterdam. Wat het is? Een elektrische papieren-vliegtuig-werper. Mooi scrabblewoord maar hebben we dit echt nodig? Kunnen we onze vliegtuigjes niet zelf meer gooien? Misschien ben ik een enorme romanticus maar een vliegtuigje vouwen en dan met een tekst naar je buurjongen, dochtertje of geliefde gooien is toch prachtig? Hoe moet dat dan nu?

Eerst dat apparaat vinden. Vliegtuigje erin zetten. Knop indrukken. Niets… Shit, batterijen leeg!! Hele huis doorzoeken naar batterijen. Uiteindelijk maar uit de afstandsbediening van de TV halen. Nieuwe batterijen in het apparaat zetten. Richten. En weg is je vliegtuigje. Moet je nog wel even naar de chemokar met je lege batterijen. En natuurlijk een plaatsje vinden in je huis voor de zoveelste elektronische gadget.

In het Engels hebben ze hier een mooi woord voor: ‘plasticrap’. Het kost geld, het is omzet en dus ook economische groei. Maar of we er nou echt beter van worden…

In Amerika krijg je een ‘I.O.U.’ (I owe you) briefje als iemand iets van je leent. Je leent 50 dollar uit de kassa van je baas en dan stop je daar zo’n briefje in. De VS heeft ook een paar van die briefjes liggen in China, Japan en bij een paar oliestaten…

Zondag heb ik op het IDFA de documentaire I.O.U.S.A gezien over de enorme schuld van de Verenigde Staten. Of eigenlijk breder. Naast de enorme schuld van 11 triljard dollar wordt ook gekeken naar de negatieve handelsbalans  van ruim 800 miljard per jaar en de toekomstige verplichtingen van triljarden voor oudedagsvoorzieningen en de gezondheidszorg. Conclusie, de VS heeft een financieel probleem van ongekende proporties.  Zie hier de ‘short version’ van 30 minuten. Absoluut de moeite waard!

I.O.U.S.A is volgens Reuters "To the U.S. economy what 'An Inconvenient Truth' was to the environment.". De onderbouwing is in ieder geval goed met mensen als Warren Buffet en Alan GreenSpan voor de camera. De huidige situatie is absoluut onhoudbaar. Niet bepaald duurzaam, maar dan in de andere context van dit word. Je vraagt je af hoe Obama dit ooit kan oplossen…

Ik verliet de bioscoop met een enigszins unheimisch gevoel. Blij dat ik geen Amerikaan ben maar aan de andere kant hebben we inmiddels wel gemerkt hoe het wereldwijde financiële systeem met elkaar is verweven. Ik vrees dat de hele wereld hiervan de gevolgen zal merken als er niet snel iets aan wordt gedaan.

I.O.U.S.A is genomineerd voor een Oscar en doet het erg goed in de VS. Op de avond van de presidentsverkiezing was het zelfs het best verkochte boek op Amazon.com. Ik hoop dat de Amerikanen wakker worden en het probleem ‘fixen’. Als ze iets willen zijn ze daar gelukkig erg goed in.