Picture
Ik heb vandaag de oproep 'Planet 1st' getekend waarin – oa door Herman Wijffels, Prins Carlos de Bourbon de Parme en Louise Fresco - gepleit wordt voor een verschuiving van onze maatschappelijke focus van Profit naar Planet. Couldn’t agree more. Hetzelfde geldt voor de voorwaarden, doelen en maatregelen die genoemd worden. Helemaal mee eens. We moeten inderdaad de reële kosten van productie doorrekenen aan de klant, ambitieuze duurzaamheidsdoelstellingen nastreven en klimaatverandering tegengaan. En toch geloof ik niet dat dit genoeg is.

Een verschuiving naar ‘Planet First’ is alleen realistisch als geld niet langer dicteert. En daarvoor moet het mondiale monetaire systeem op de schop.

In het huidige monetaire systeem komt geld alleen in omloop door het aangaan van schuld door overheden, bedrijven en particulieren. Schuld moet met rente worden terugbetaald en dat geld kan alleen opgebracht worden door het aangaan van nog meer schulden. Deze groeiende mondiale schuldenlast maakt economische groei noodzakelijk. We zijn allemaal in schuld aan de (centrale) banken die het geld hebben gecreëerd en deze schuld moet worden terugbetaald met inkomsten uit People en Planet.

De schulden van overheden, bedrijven en particulieren staan in schril contrast tot de productiviteit van onze samenleving. We voelen ons arm en bedreigd in onze welvaart maar in potentie zijn we rijker dan we ons kunnen voorstellen. We zijn productief genoeg om in al onze behoeften en veel van onze wensen te voorzien met slechts enkele uren werk per week. Door de focus op economische groei en winst produceren we meer dan we nodig hebben ten koste van mens en planeet.

De winsten van deze overproductie vloeien naar een zeer klein deel van de bevolking. De rijkste 2% van de bevolking op aarde bezit ruim 50% van de welvaart terwijl de armste 50% nog geen 1% van de welvaart in handen heeft (UN, 2000). De top 50 Wall Street bankiers verdienden in 2007 gemiddeld $590 miljoen per persoon. Tegelijkertijd zijn er miljarden mensen die van minder dan een dollar per dag moeten rondkomen. De theorie dat welvaart naar beneden vloeit (de ‘trickle-down theory) is in de afgelopen decennia volledig achterhaald door de realiteit. De rijken worden rijker, de armen worden armer en de planeet waarvan we afhankelijk zijn wordt uitgeput. Kortom: private rijkdom wordt gefinancierd met sociale armoede. The tragedy of the commons.

De enige manier om deze perverse prikkels uit het systeem te verwijderen is om het monetaire systeem fundamenteel te herzien. Kernpunt hierin is dat geld niet langer in omloop gebracht moet worden door schuld. Hiermee vervalt de noodzaak om deze schuld met rente terug te betalen en daarmee een belangrijke drijfveer van onze eindeloze drang naar economische groei.

In aanvulling van de maatregelen die worden genoemd in de oproep van ‘Planet 1st’ zou ik daarom willen pleiten voor drie ingrijpende aanpassingen in het monetaire en financiële systeem:

1) Geld moet schuldenvrij en rentevrij in omloop gebracht worden door overheden. De voordelen van geldcreatie komen hierdoor ten goede aan de gehele bevolking in plaats van enkel een kleine groep bankiers.

2) Banken kunnen alleen bestaand geld uitlenen. Dit betekent het einde van zgn ‘fractional reserve lending’ waarbij banken meer uitlenen dat ze eigenlijk hebben.

3) Er moet gestreefd worden naar een stabiel financieel/economisch systeem dat fungeert als olie in de machine van de reële economie. Casino-speculatie in alle vormen moet worden tegengegaan. De eenzijdige focus op winst (voor een kleine groep) is in directe tegenspraak met de prioriteit op mens en planeet.

Deze aanpassingen maken van geld weer een middel in plaats van een doel op zich. Het beheer van dit publieke middel wordt logischerwijs beheerd door de overheid in plaats van door banken en speculanten. Het zal van bankieren weer een saai beroep maken en de focus verleggen naar het creëren van echte waarde voor mens en samenleving. 

1 Comment